ઉખાણા 001

બે માથાં અને બે પગ,
જાણે એને આખું જગ,
જે કોઈ આવે એની વચમાં,
કપાઈ જાય એની કચકચમાં

હો વાંસલડી !

માનીતી તું છે મોહન તણી, હો વાંસલડી ! ત્હને વ્હાલમ કરે છે ઘણું વ્હાલા રે, હો વાંસલડી !

મીઠો આવડો શો શોર? મ્હ્યો નંદનો કિશોર; ત્હારૂં આવડું શું જોર ? ભૂંડી ! કાળજડું મા કોર રે, હો વાંસલડી ! મીઠો૦.

વાજી વાજીને વિકલ કર્યાં, હો વાંસલડી ! તું તો પીડે અમારા પ્રાણ રે, હો વાંસલડી ! મીઠો૦.

સુણતાં પડે ચે હૃદે સોંસરા, હો વાંસલડી ! ત્હારા ટહુકારાથી મોહબાણ રે, હો વાંસલડી ! મીઠો૦.

ઝેર ઘણું છે ત્હારી ઝપટ્માં, હો વાંસલડી ! ભલા તું થી ભાલા-તલવાર રે, હો વાંસલડી ! મીઠો૦.

એકીવારે તું હણી નાંખની, હો વાંસલડી ! ભૂંડી ! થોડે થોડે મા માર રે, હો વાંસલડી ! મીઠો૦.

હું શું જાણું કે

હું શું જાણું કે વહાલે મુજમાં શું દીઠું
વારે વારે સામું ભાળે મુખ લાગે મીઠું

હું જાઉં જળ ભરવા ત્યાં પુંઠે પુંઠે આવે
વગર બોલાવ્યે વહાલો બેલડું ચડાવે

વઢું ને તરછોડું તોય રીસ જરી ન લાવે
કોઈ કોઈ મિષે મારે ઘેર આવી બોલાવે

દૂર થકી દેખી વહાલો મુને દોડ્યો આવે
પોતાની માળા કાઢી પહેરાવે મારી કોટે

મુને એકલડી દેખી મારે પાલવ લાગે
રંક થઈ કાંઈ કાંઈ મારી પાસે માગે

મુને જ્યાં જતી જૂએ ત્યાં આગે આવી ઢૂંકે
બેની દયાનો પ્રીતમ કેડો મારો નવ મૂકે

હું શું જાણુ જે વ્હાલે મુજમા શું દિઠ્યુ

હું શું જાણુ જે વ્હાલે મુજમા શું દિઠ્યુ
વારે વારે સામો આવે મુખ લાગે મીઠુ

હું જાઉં જળ ભરવા ત્યાં પુઠે પુઠે આવે
વગર બોલાવ્યો મારુ બેડલુ ચડાવે
કહ્યુ ને તરછોડુ તોયે રીસ ન લાવે
કાંઇ કાઇં મિષે ઘેર આવી બોલાવે … હું શું જાણુ

એકલડી દેખે ત્યાં પાવ રે લાગે
રંક થઇ કાંઇ કાંઇ મારી પાસે માંગે
જ્યાં જ્યાં જ્યાંથી જાણે ત્યાંથી આડો આવી ઝુકે
દયાનો પ્રીતમ મારો કેડો નવ મુકે … હું શું જાણુ

હવે સખી નહિ બોલું

હવે સખી નહિ બોલું, નહિ બોલું, નહિ બોલું રે, હવે સખી નહિ બોલું, નહિ બોલું, નહિ બોલું રે.

કદાપિ નંદકુંવરની સંગે, હો મુને શશીવદની કહી છેડે, ત્યારની દાઝ લાગી છે રે મારે હૈયે.

હવે સખી નહિ બોલું, નહિ બોલું….

ચંદ્રબીંબમાં લાંછન છે વળી રાહુ ગળે ખટ્ માસે રે, પક્ષે વધે ને પક્ષે ઘટે કળા, પક્ષે વધે ને પક્ષે ઘટે કળા નિત્ય ન પૂર્ણ પ્રકાશે રે.

હવે સખી નહિ બોલું, નહિ બોલું….

તે કરતાં ચંદ્રવદની કહી તો ઠર્યાં હું ને ચંદ્ર એક રાશે રે; ત્યારે મુજ મુખે પાખે શું અટક્યું રે? જોશે ચંદ્ર આકાશે રે.

હવે સખી નહિ બોલું, નહિ બોલું…. નહિ બોલું, નહિ બોલું, નહિ બોલું રે.

હરિ, જેવો તેવો હું દાસ તમારો

હરિ, જેવો તેવો હું દાસ તમારો
કરુણાસિંધુ ગ્રહો કર મારો ..

સાંકડાના સાથી શામળિયા, છો બગડ્યાના બેલી,
શરણ પડ્યો ખલ અમિત કુકર્મી, તદપિ ન મુકો ઠેલી ..

નિજ જન જૂઠાની જાતિ લજ્જા, રાખો છો શ્રીરણછોડ,
શૂન્ય-ભાગ્યને સફળ કરો છો, પૂરો વરદ બળ કોડ ..

અવળનું સવળ કરો સુંદરવર, જ્યારે જન જાય હારી,
અયોગ્ય યોગ્ય, પતિત કરો પાવન, પ્રભુ દુઃખ-દુષ્કૃત્યહારી ..

વિનતિ વિના રક્ષક નિજ જનના, દોષ તણા ગુણ જાણો,
સ્મરણ કરતાં સંકટ ટાળો, ગણો ન મોટો નાનો ..

વિકળ પરાધીન પીડા પ્રજાળો, અંતરનું દુઃખ જાણો,
આરત બંધુ સહિષ્ણુ અભયંકર, અવગુણ નવ આણો ..

શ્યામ રંગ સમીપે ન જાવું

શ્યામ રંગ સમીપે ન જાવું, મ્હારે આજ થકી શ્યામ રંગ સમીપે ન જાવું.

જેમાં કાળાશ તે સહુ એક સરખું, સર્વમાં કપટ હશે આવું ? મ્હારે આજ૦

કસ્તુરીની બિંદી તો કરૂં નહીં, કાજળ ન આંખમાં અંજાવું. મ્હારે આજ૦

કોકિલાનો શબ્દ સૂણું નહીં, કાગવાણી શકુનમાં ન લાવું. મ્હારે આજ૦

નીલાંબર કાળી કંચુકી ન પહેરૂં, જમુનાનાં નીરમાં ન ન્હાવું. મ્હારે આજ૦

મરકતમણિ ને મેઘ દૃષ્ટે ન જોવાં, જાંબુ વંત્યાક ન ખાવું. મ્હારે આજ૦

'દયા'ના પ્રીતમ સાથે મુખે નીમ લીધો, મન કહે પલક ના નિભાવું. મ્હારે આજ૦

શોભા સલૂણા શ્યામની

તું જો ને સખી ! શોભા સલૂણા શ્યામની.

કોટિ કંદર્પ લજાવે એનું મુખડું , ફીકી પડે છે કલા કામની. તું જોને.

સદ્ગુણ સાગર નટવર નાગર , બલિહારી હું એના નામ ની . તું જોને.

કોટિ આભૂષણનું એ રે ભુષણ, સીમા તું છે એ અભિરામની. તું જોને.

સમજે એને સાર સરવનું , બીજી વસ્તુ નથી કામની . તું જોને.

અનુપમએ અલબેલો રસિયો, જીવનમૂડી દયારામ ની . તું જોને.

શું જાણે વ્યાકરણી

શું જાણે વ્યાકરણી ? વસ્તુને શું જાણે વ્યાકરણી ?
મુખ પર્યંત ભર્યું ધૃત તદપિ સ્વાદ ન જાણે બરણી

સુંદર રીતે શાક વઘાર્યું ભોગ ન પામે ભરણી
અંતર માંહે અગ્નિ વસે પણ આનંદ ન પામે અરણી

નિજ નાભિમાં કસ્તુરી પણ હર્ષ ન પામે હરણી
દયો કહે ધન દાટીને જ્યમ ધનવંત કહાવે નિર્ધણી

શિક્ષા શાણાને

સરવ કામ છાંડીને પરથમ શ્રીગુરુ ગોવિન્દ ભજિયે જી;
સકલ કામના – સિદ્ઘિ જેથી, વારે તેહેને તજિયે.
શિક્ષા શાણાને….

પરોપકાર, પ્રીતિ, મૃદુ વાણી; મોટા જન તે જાણોજી;
નિર્દય, આપસ્વારથી, જૂઠા; તે નીચા પરમાણો.
શિક્ષા શાણાને…..

ખરી મેહેનતનું દ્રવ્ય જોડિયે, નીચ નજર ના કરિયે જી;
પાછલથી પસ્તાવો ઉપજે, હાણ હાંસીથી ડરિયે.
શિક્ષા શાણાને…..

વિના વિચાર્યું કામ કરે તે પાછલથી પસ્તાય જી;
બગડી બૂંદ ન હોજે સઘરે, મળે ન તક જે જાય.
શિક્ષા શાણાને…..

પૃષ્ઠો

Subscribe to ગુજરાતી  લોકસાહિત્ય  RSS